Jak powstrzymać inwestora przed wypłatą środków z gwarancji bankowych?
Więcej artykułówadw. Ewa Podogrodzka - Maruszkin, apl. adw. Anna Makarewicz
Gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe powinny służyć zabezpieczeniu interesów inwestora. W praktyce bywają jednak wykorzystywane instrumentalnie. Zdarza się, że inwestor uzyska środki z gwarancji, mimo że nie miał ku temu podstaw kontraktowych. Odzyskanie środków bezpodstawnie wypłaconych z gwarancji jest możliwe, ale wymaga przeprowadzenia długiego i żmudnego procesu o zapłatę. W pewnych przypadkach można jednak zadziałać wcześniej i powstrzymać inwestora przed wypłatą środków z gwarancji.
Jeżeli wykonawca podejrzewa, że inwestor chce bezpodstawnie skorzystać z gwarancji, a środki nie zostały jeszcze wypłacone, może wystąpić z odpowiednim roszczeniem o ustalenie . Roszczenie to może zostać zabezpieczone na czas procesu w taki sposób, aby uniemożliwić inwestorowi skorzystanie z gwarancji.
Aby skutecznie powstrzymać inwestora przed pociągnięciem gwarancji, niezwykle istotne jest kilka kwestii.
Po pierwsze - czas
Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny, czyli gdy istnieje niepewność danego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych.
Skorzystanie przez inwestora z gwarancji powoduje, że wykonawca nie ma już interesu prawnego w kierowaniu roszczenia o ustalenie nieistnienia prawa do skorzystania z gwarancji. W takiej sytuacji wykonawcy przysługuje już tylko dalej idące roszczenie o zapłatę. Nie można jednak działać zbyt wcześnie. Ryzyko wypłaty z gwarancji musi być realne i wynikać z zachowania inwestora. Kluczowe jest więc uchwycenie właściwego momentu, w którym zagrożenie wypłatą już istnieje, ale jeszcze do niej nie doszło.
Po drugie - prawidłowe sformułowanie roszczenia
Wsprawach dotyczących ustalenia nieistnienia prawa do wypłaty z gwarancji konieczny jest udział obu stron stosunku gwarancyjnego - zarówno inwestora (beneficjenta), jak i gwaranta.Potwierdził to Sąd Najwyższy, w wyroku z 15.02.2017 r., sygn. akt I CSK 223/16.
Żądanie ustalenia nieistnienia prawa należy więc skonstruował w taki sposób, by dotyczyło zarówno inwestora jak i gwaranta i ujmowało odpowiednio przypisane im prawa lub obowiązki.
Po trzecie - dowody
Sprawy dotyczące gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej toczą się zwykle dwutorowo, co wynika z charakteru stosunku prawnego, jaki tworzy się z jednej strony pomiędzy stronami umowy podstawowej (zazwyczaj umowy o roboty budowlane), a z drugiej strony – pomiędzy stronami umowy gwarancji.
Niezależnie od tego, czy wykonawca walczy o zwrot wypłaconych już środków czy o zakazanie wypłaty tych środków, musi on wykazać, że (1) inwestorowi nie przysługuje roszczenie do wykonawcy wynikające ze stosunku podstawowego względnie, że (2) roszczenie inwestora do wykonawcy wynikające ze strony podstawowego nie jest objęte gwarancją bankową lub ubezpieczeniową. Aby móc to wykazać, konieczne są odpowiednie dowody.
Przykładowo - jeżeli inwestor chce skorzystać z gwarancji w celu pokrycia roszczenia o zapłatę kar umownych za opóźnienie, to chcąc zablokować tę wypłatę, wykonawca musi wykazać, że roszczenie to nie przysługuje inwestorowi (np. nie doszło do opóźnienia z winy wykonawcy) lub że nie wchodzi ono w zakres gwarancji (np. gwarancja nie obejmuje kar za opóźnienie naliczonych na danym etapie inwestycji).
W praktyce szybkie zgromadzenie materiału dowodowego bywa wyzwaniem. Dlatego tak ważne jest rzetelne dokumentowanie przebiegu realizacji inwestycji, prowadzenie korespondencji w sposób uporządkowany oraz potwierdzanie ustaleń z inwestorem na piśmie.
Po czwarte - działanie tu i teraz
Aby ochrona wykonawcy była realna, wykonawca może złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia jeszcze przed wniesieniem pozwu. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia może spowodować, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia pozwu - kwoty z gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej nie będą uruchamiane.
Przy wniosku o zabezpieczenie niezwykle istotne jest odpowiednie sformułowanie nie tylko zabezpieczanego roszczenia, ale też sposobu jakiego zabezpieczenia się domagamy. W przypadku roszczeń związanych z wypłatą z gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej i zaangażowaniu w proces zarówno inwestora (beneficjenta) jak i gwaranta – jest to szczególnie istotne. Wnioskowany sposób zabezpieczenia musi bowiem dotyczyć obu tych podmiotów i realizować swój cel, jakim jest faktyczne powstrzymanie inwestora od bezpodstawnej wypłaty z gwarancji.
Jednym z obszarów naszej codziennej praktyki są inwestycje budowlane, w tym dotyczące nich skomplikowane spory sądowe i arbitrażowe. W jednej z prowadzonych przez kancelarię spraw dotyczących zagranicznej inwestycji infrastrukturalnej sądprawomocnieuwzględnił nasz wniosek o zabezpieczenie roszczenia wykonawcy i uniemożliwił wypłatę środków z gwarancji ubezpieczeniowej.
Sprawę tę prowadzą:adw. Ewa Podogrodzka-Maruszkin i apl. adw. Anna Makarewicz.